اختصاصی ایستار | پنجمین نشست تخصصی همایش ملی «حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری» در رفسنجان، به بررسی مجموعهای از چالشهای محیطزیستی شهرها اختصاص داشت؛ چالشهایی که از بحران منابع آب و پیامدهای آن بر خاک و پوشش گیاهی آغاز میشود و تا مدیریت پسماند، بازچرخانی منابع، استفاده از فناوری و مشارکت شهروندان امتداد پیدا میکند.
سخنان مسئولان شهری رفسنجان، یزد و مشهد در این نشست نشان داد مسائل محیطزیستی را نمیتوان جدا از شیوه اداره شهر، الگوی مصرف منابع، دانش تخصصی و مشارکت اجتماعی بررسی کرد؛ چراکه بسیاری از بحرانهای امروز، حاصل زنجیرهای از عوامل بههمپیوستهاند و حل آنها نیز نیازمند نگاهی فراتر از یک دستگاه یا یک حوزه مدیریتی است.
رفسنجان؛ روایت تغییر عمق آب
حسین رضایی، فرماندار ویژه شهرستان رفسنجان، در تشریح وضعیت منابع آب زیرزمینی، به تغییر قابل توجه عمق دسترسی به آب در این منطقه اشاره کرد؛ تغییری که به گفته او، از حدود ۱۲ متر در گذشته به عمقهایی بیش از ۱۰۰ و حتی ۱۲۰ متر رسیده و در برخی نقاط نیز حفر چاههایی با عمق حدود ۲۸۰ متر در حال انجام است.
این تغییر، تنها یک عدد در وضعیت منابع آب نیست. کاهش سطح آبهای زیرزمینی میتواند دسترسی پوشش گیاهی به آب را دشوارتر کند و با تضعیف پوشش گیاهی، زمینه برای فرسایش خاک و افزایش استعداد مناطق برای شکلگیری کانونهای گردوغبار فراهم شود.
فرماندار رفسنجان با اشاره به همین ارتباط، بحران آب، کاهش پوشش گیاهی، فرسایش خاک و شکلگیری ریزگردها را در قالب یک زنجیره محیطزیستی مورد توجه قرار داد؛ زنجیرهای که مدیریت هر یک از حلقههای آن، بدون توجه به سایر بخشها، نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
از این منظر، مسئله آب در رفسنجان تنها موضوع تأمین یک منبع حیاتی نیست، بلکه با کشاورزی، پوشش گیاهی، خاک، کیفیت هوا و در نهایت زندگی شهروندان ارتباط مستقیم پیدا میکند.
یزد؛ تغییر رویکرد در مدیریت پسماند
در بخش دیگری از نشست، تجربه یزد در حوزه مدیریت پسماند مطرح شد. ابوالقاسم محیالدینی، شهردار یزد، بر ضرورت تغییر رویکرد از دفن پسماند به سمت پردازش، بازیافت و تولید کمپوست تأکید کرد.
به گفته او، یزد از سال ۱۴۰۰ روند پردازش پسماند و تولید کمپوست را آغاز کرده و ظرفیت پردازش روزانه این مجموعه از حدود ۵۰ تن به حدود ۶۵ تن افزایش یافته است.
در این تجربه، مسئله تنها مدیریت زبالههای تولیدشده در روز نیست؛ بخشی از پسماندهایی که طی سالهای گذشته در محلهای دفن انباشته شدهاند نیز نیازمند تعیین تکلیف هستند. این زبالههای انباشتهشده میتوانند به یکی از مسائل محیطزیستی شهر تبدیل شوند و مدیریت آنها نیازمند برنامهریزی و روشهای اجرایی متناسب است.
محیالدینی همچنین به امکان استفاده مجدد از بخشی از موادی اشاره کرد که در نگاه سنتی، دورریز تلقی میشوند؛ از سرشاخههای هرسشده فضای سبز گرفته تا لاستیک و دیگر مواد قابل پردازش.
در چنین رویکردی، پسماند دیگر پایان چرخه مصرف نیست؛ بلکه میتواند بخشی از یک چرخه جدید برای تولید ماده قابل استفاده، کمپوست یا انرژی باشد.
مشهد؛ مدیریت روزانه ۲۲۰۰ تن پسماند
تجربه مشهد، ابعاد دیگری از مسئله پسماند را نشان داد. مهدی ناصحی، رئیس شورای اسلامی شهر مشهد، از جمعآوری روزانه حدود ۲۲۰۰ تن پسماند در این کلانشهر خبر داد؛ حجمی که مدیریت آن را به موضوعی فراتر از یک خدمت روزمره شهری تبدیل میکند.
در چنین مقیاسی، تفکیک از مبدأ، پردازش پسماند، تولید انرژی، استفاده از بیوگاز و بازچرخانی شیرابه، بخشی از راهکارهایی است که برای مدیریت این حجم از پسماند مورد توجه قرار گرفته است.
در کنار پسماند، مدیریت مصرف آب در فضای سبز نیز از دیگر موضوعات مطرحشده در سخنان ناصحی بود. استفاده از پساب، توسعه زیرساختهای بازچرخانی و حرکت به سمت گونههای گیاهی کمآببر، از جمله راهکارهایی عنوان شد که میتواند وابستگی فضای سبز شهری به منابع آب زیرزمینی را کاهش دهد.
سه تجربه شهری و یک مسئله مشترک
رفسنجان، یزد و مشهد با شرایط و مسائل متفاوتی روبهرو هستند، اما تجربههای مطرحشده در این نشست نشان داد چالشهای محیطزیستی شهرها، مرز مشخصی میان آب، خاک، پسماند و مدیریت منابع ندارند.
در رفسنجان، کاهش منابع آب زیرزمینی با پوشش گیاهی، فرسایش خاک و ریزگردها پیوند پیدا میکند؛ در یزد، مدیریت پسماند به سمت پردازش و بازگشت بخشی از مواد به چرخه مصرف حرکت کرده و در مشهد، حجم بالای تولید پسماند و نیاز به مدیریت منابع آب، استفاده از فناوری و بازچرخانی را به ضرورتی جدیتر تبدیل کرده است.
وجه مشترک این تجربهها، حرکت از مدیریت روزمره مسائل به سمت مدیریت چرخه منابع است؛ نگاهی که در آن آب، خاک، پسماند و انرژی، اجزای جدا از هم نیستند.
دانش، فناوری و فاصله میان تصمیم واجرا
یکی دیگر از محورهای مطرحشده در نشست، نقش دانشگاه، متخصصان و شرکتهای دانشبنیان در حل مسائل واقعی شهر بود.
شهردار یزد از ارتباط مدیریت شهری با دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و متخصصان سخن گفت و بر استفاده از ظرفیت علمی برای پاسخ به مسائل شهری تأکید کرد. ناصحی نیز تصمیمگیری مبتنی بر داده و یافتههای علمی را مورد توجه قرار داد.
با این حال، مسئله مهم تنها تولید دانش نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل دانش و پژوهش به تصمیمهای اجرایی و پروژههای قابل اجراست. فاصله میان پژوهش و میدان عمل، یکی از موضوعاتی است که میتواند اثربخشی راهکارهای علمی را کاهش دهد.
در حکمرانی شهری، زمانی میتوان از دانش بهعنوان یک ابزار مؤثر سخن گفت که یافتههای علمی بتوانند در فرآیند تصمیمگیری، برنامهریزی و اجرای پروژههای شهری حضور واقعی داشته باشند.
مشارکت شهروندان؛ بخش دیگری از معادله
در کنار مدیریت شهری و دانشگاه، نقش شهروندان و تشکلهای محیطزیستی نیز در این نشست مورد توجه قرار گرفت.
تفکیک پسماند از مبدأ، اصلاح الگوی مصرف آب و حفاظت از منابع طبیعی، موضوعاتی هستند که بدون مشارکت شهروندان نمیتوانند صرفاً با تصمیمهای مدیریتی حل شوند.
از همین رو، مدیریت محیطزیست شهری نیازمند همکاری چند بخش است؛ مدیریت شهری، دانشگاه، بخش تخصصی، تشکلهای اجتماعی و شهروندان، هر کدام بخشی از این زنجیره را شکل میدهند.
مسئلهای که بعد از نشست ادامه دارد
پنجمین نشست تخصصی همایش ملی «حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری» با طرح مجموعهای از تجربهها و چالشهای محیطزیستی به پایان رسید، اما مسائل مطرحشده همچنان در خارج از فضای نشست ادامه دارند.
روایت تغییر عمق دسترسی به آب از حدود ۱۲ متر به عمقهای بسیار بیشتر، تنها گزارشی از وضعیت یک منبع طبیعی نیست؛ همانطور که مدیریت روزانه هزاران تن پسماند نیز صرفاً یک وظیفه خدماتی محسوب نمیشود.
هر دو موضوع، بخشی از مسئله بزرگتری به نام مدیریت منابع و توسعه پایدار شهری هستند؛ مسئلهای که نیازمند تصمیمگیری مبتنی بر دانش، استفاده از فناوری، نگاه بلندمدت و مشارکت جامعه است.
در نهایت، توسعه پایدار شهری زمانی معنا پیدا میکند که مدیریت آب، خاک، پسماند و سایر منابع، در یک چارچوب بههمپیوسته دیده شود؛ چارچوبی که هدف آن نه صرفاً مدیریت بحران پس از وقوع، بلکه کاهش فشار بر منابع و افزایش تابآوری شهر در برابر چالشهای آینده است.
شهردار رفسنجان از اجرای دهها پروژه مرمتی، عمرانی، بهسازی و بازآفرینی در بافت تاریخی و محلات هدف شهر در دوره ششم شورای اسلامی شهر خبر داد و گفت: این اقدامات با هدف حفظ هویت تاریخی، ارتقای کیفیت فضاهای شهری و بهبود شرایط زندگی شهروندان دنبال شده است.
۰۵ مهر ۱۴۰۵
۰۵ مهر ۱۴۰۵
۱۳ شهریور ۱۴۰۵
ایستار در لغت نامه ها ایستار را معانی بسیار است.اما آنچه که ما را وا داشت تا نام ایستار را برای حضور در عرصه فعالیت سیاسی بر گزینیم توجه به دو معنا بود اول نوع نگرش و طرز فکر و دوم ثبات قدم و استوار بودن. مجموعه ایستار ماحصل اجماعِ فکری گروهی از جوانان انقلابی است که در سالهای متمادی فعالیت خود در عرصه های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی به باوری در چهار چوب ایستار رسیده اند. ایستار برای ما ایستادگی خردمندانه برای تحقق اصول است، اصولی که منبعث از وحی و عقل است . سعی ما بر این است که در دامگه حوادث با تکیه بر دین و دانش به خردمندانه ترین مسیر ممکن قدم بگذاریم
تمامی حقوق سایت برای تارنمای خبری ایستار محفوظ می باشد.
محمد محمدی
